021-48000979

ساعات کاری زیست اپ 18:00 – 08:00

شهرنشینی و محیط زیست

افزایش جمعیت دنیا، یافتن شغل و رفاه را می توان از عوامل اصلی مهاجرت افراد به شهرها و در نتیجه افزایش تعداد شهرها و گسترش آنها دانست. در واقع منظور از شهرنشینی افزایش عمومی جمعیت شهرها و صنعتی شدن آنها می باشد. جمعیت جهان سالانه با سرعت حدود ۱۷ میلیون نفر در حال رشد است و این به معنای سرسام آور ۴۵۰۰۰ تولد در روز و ۳۱ تولد در دقیقه می باشد.
در سال های اخیر شهرنشینی های کنترل نشده تاثیر بسیار مخربی را بر روی محیط زیست داشته است که می توان به بدتر شدن کیفیت آب، آلودگی بیش از حد هوا، مشکلات دفع زباله و پسماندهای خطرناک، گرد و غبار و گرما و آلودگی های صوتی اشاره نمود.
با پیشرفت جامعه بشری و پیشرفت تکنولوژی عملا محدود کردن شهرنشینی یا جلوگیری از گسترش آنها غیر ممکن است اما می توان با اتخاذ رویکردی مناسب شهرنشینی را از مسیر اصولی و درستی پیش برد تا کمترین لطمه را به محیط زیست وارد نماید.

تاثیرات شهرنشینی بر محیط زیست و آب و هوا :
۱٫ ایجاد جزیره گرما : موادی مانند بتن، آسفات و آجر انرژی متفاوتی را نسبت به پوشش گیاه و خاک جذب کرده و در فضا منعکس می کنند و این منجر به گرم شدن هوای کلان شهرها می شود به طوریکه شب ها هوای شهرها گرم باقی می ماند، در حالیکه حومه آن ها خنک است.
۲٫ تغییر در کیفیت آب و هوا : فعالیت های انسانی طیف وسیعی از گاز های خطرناک مانند دی اکسید کربن، مونوکسید کربن، ازن، اکسیدهای گوگرد، اکسیدهای نیتروژن و سرب را در فضا پراکنده می کند.
۳٫ تغییر در الگوی بارش : گاهی شاهد آن هستیم که در شهرها بیشتر از حومه آنها باران می بارد و این بدان علت است که گرد و غبار باعث تراکم بخارهای آب موجود در هوا شده و در نتیجه این تحریک، بخارها به قطرات آب تبدیل می شوند.


تاثیرات شهرنشینی بر منابع زمینی و لیتوسفر(بخش خارجی و جامد زمین):
۱٫ فرسایش خاک و سایر تغییرات در کیفیت زمین: توسعه سریع شهرها منجر به سطح بالایی از فرسایش خاک و رسوب آن در مجاری رودخانه ها شده است.
۲٫ آلاینده ها جدا از آنکه در مناطق صنعتی و مناطق دفن زباله (که کوهی از زباله های شهری و صنعتی در زیر زمین دفن میشوند) وجود دارند، در خود سطح شهر نیز پراکنده هستند. به عنوان مثال رنگ های حاوی سرب که برای علامتگذاری جاده ها و خیابان ها استفاده می شوند و به راحتی به خاک نفوذ پیدا می کنند.
تاثیرات شهرنشینی بر منابع آبی و هیدروسفر:
۱٫ جریان آب به رودخانه ها و نهرها : جایگزین شدن سطوح بتنی و آسفالت وآجر با پوشش های گیاهی و خاک باعث می شود که هنگام بارش، آب به داخل زمین نتواند نفوذ کند و بر روی زمین جریان پیدا کرده و مستقیما به مجاری رودخانه ها بریزد.
۲٫ جریان آب از طرق نهرها : بستر مجاری آب و نهرها طی قرن ها و تحت شرابط طبیعی تشکیل شده است اما حجم زیاد آب که در آنها جاری می شود باعث تغییر شکل بستر آن ها شده و این خود منجر به راه افتادن سیلاب می شود.
۳٫ افت کیفیت آب : افزایش آلاینده ها و نفوذ آن ها به آب های روان باعث افزایش رسوبات ودر نتیجه کاهش کیفیت آب های مصرفی شده است.

تاثیرات شهرنشینی بر روی بایوسفر(جو و قسمتهای جامد که حیات در آنها جریان دارد) :
۱٫ اصلاح زیستگاه ها : کودهایی که در چمنزارها پخش می شوند راهی را به کانال های آبی پیدا می کنند و در آنجا باعث رشد گیاهان شده و متاسفانه رشد این گیاهان خودروی باعث از بین رفتن موجودات آبزی در آن منطقه می شود. از طرفی دیگر، زباله های موجود در این منابع آبی برای تجزیه شدن به اکسیژن نیاز دارند و در نتیجه باعث کاهش سطح اکسیژن و از بین رفتن گیاهان و موجودات در آن کانال یا رودخانه می شوند.
۲٫ تخریب زیستگاه ها : شهرنشینی باعث تخریب کامل زیستگاه های گونه های بومی و در نتیجه فرار آنها ازآن مناطق شده است.
۳٫ ایجاد زیستگاه های جدید : شهرنشینی باعث ایجاد زیستگاه های جدید برای برخی گونه های بومی و غیر بومی شده است مانند کبوترها، گنجشک ها، موش ها، مگس ها و پشه ها یا به عنوان مثال شهرنشینی، کلنی خفاش ها در غارها را از بین برده اما مکان هایی مثل زیر پل ها را برای لانه سازی آن ها فراهم نموده است.

مطالعه بر روی شهرنشینی در هند :
اگر الگو و روند شهرنشینی در هند را در سالهای ۱۹۰۱ تا ۲۰۰۱ مورد بررسی قرار دهیم:
جمعیت شهرنشین آن در این مدت از ۲۶ میلیون به ۲۸۵ میلیون افزایش یافته است یعنی بیش از ده برابر، در حالیکه کل جمعیت آن از ۲۳۸ میلیون به ۱۰۲۷ میلیون رسیده است یعنی کمتر از پنج برابر افزایش داشته است.
در کنار شکل گیری کلان شهرها در هند، در طی این سالها شاهد آلوده شدن بیش از پیش هوا، منابع آبی، منابع زیست محیطی و تولید حجم وسیعی از زباله ها و پسماندهای خطرناک هستیم.

حال چه می توان کرد :
۱٫ به دلیل عدم مدیریت مناسب در شکل گیری و ساختار شهرها، امروز شاهد ایجاد سکونت های غیر رسمی و زاغه نشینی در اطراف شهرهای بزرگ هستیم که این عدم مدیریت مناسب و عدم ایجاد بسترسازی مناسب برای ایجاد این سکونتگاه ها را می توان یکی از عوامل مهم تخریب محیط زیست دانست.
پس می توان گفت مهم ترین تلاش برای نجات محیط زیست، جلوگیری از ایجاد اینگونه زاغه نشینی ها و برنامه ریزی مناسب برای گسترش کلان شهرها می باشد.
۲٫ مورد دوم توجه جدی به منابعی است که در کلان شهرها استفاده می شود و مسلما باید استراتژی های غلط کنونی را کنار گذاشته و از استراتژی های بهبود یافته ای در جهت تامین منابع شهری استفاده کنیم.
۳٫ مورد بعدی کنترل آلودگی وسایل نقلیه در کلان شهرهاست که این آلودگی یک تنه می تواند محیط زیست را به نابودی کامل بکشاند.به همین دلیل توجه و مدیریت وسایل نقلیه نیز در الویت قرار دارد.
۴٫ برای کاهش تولید زباله های جامد در ابتدا نیاز به داوطلبانی است تا آموزش مناسب در سطح جامعه داده شود و سپس این تشویق باید به صورت قوانین سفت و سختتری تغییر شکل دهد مانند در نظر گرفتن جریمه یا قرار دادن مالیات بیشتربر روی محصولاتی که این قانون را نقض می کنند.

منبع: مقاله :تاثیر شهرنشینی بر محیط زیست” نوشته Nishi Bhuvandas
Sardar Vallabhbhai National Institute of Technology
تاریخ انتشار : فوریه ۲۰۱۲
ترجمه فرانک امیرابراهیمی